De Economie

Economie. Op school was dat een vak. Zoals Natuurkunde, Nederlands en Tekenen. Een vak dat je gewoon kon laten vallen na de tweede klas, iets wat ik met veel liefde heb gedaan. Ik wist toen al dat ik nooit iets van economie zou gaan begrijpen en dat is in de jaren daarna nooit anders geworden. Sterker nog, ik ben er steeds minder van gaan begrijpen. Vermoedens heb ik wel. Want hoe meer ik hoor, zie en lees over de economie, hoe meer het vermoeden bij mij ontstaat dat de economie een entiteit is. Meerkoppig en met ontelbare tentakels, zich onzichtbaar voortbewegend door de schaduw. Ondertussen slokt het gulzig alles op wat op zijn pad komt. Zich voedend en steeds meer groeiend. Want onze huidige economie is een groei-economie.

Dat lijkt misschien flauw, maar wie goed leest en luistert zal zien dat er daadwerkelijk over economie wordt gepraat alsof het een entiteit is met gevoelens en gedachtes. De economie kan onder de indruk zijn, het kan slecht met hem gaan, hij kan groeien en krimpen. De Economie is onze nieuwe God en alles wordt in Zijn dienst gesteld. En ondertussen wordt het mysterie steeds groter. Avond aan avond opent het nieuws met berichten over de beurzen en over de economie. Maar wie weet nog hoe het zit? Wie begrijpt de termen die de huiskamer worden in geslingerd? Ons leven en welzijn wordt hoe langer hoe meer bepaald door iets wat voor het gros van de mensen totaal abstract en onbegrijpelijk is. En ondertussen woekert het door en verstikt het alles wat niet in geld is uit te drukken.

Dat verklaart ook de bezuinigingen op de kunst. Wat moet de Economie met kunst? Er valt geen winst mee te behalen. Kunst is het buitenbeentje omdat het zich niet laten vatten in het stramien van vraag en aanbod. De kunstwereld wordt gedwongen zich te rechtvaardigen in cijfers en berekeningen, terwijl kunst op zoek is naar wat niet in geld is uit te drukken. Als je begint over de maatschappelijke of emotionele waarde van kunst wordt dat weggezet als non-argument. Maar sinds wanneer is de enige wet de wet van het geld? Zijn we dan echt zo murw geslagen dat we elke vatbaarheid voor ontroering en schoonheid zijn verloren? Dat onze enige definitie van waarde is hoeveel we ervoor betalen?

De discussie rondom de kunstbezuinigingen doet sterk vermoeden van wel. Argumenten als maatschappelijke waarde of de waarde van het ontroerd raken door kunst worden zonder veel omhaal opzij geschoven als abstracte non-argumenten. Voor mij is echter lachen om een cabaretier of een traan laten om een mooie toneelvoorstelling vele malen concreter dan de uitleg van Halbe Zijlstra waarom het failliet van tientallen instellingen en het in werkloosheid en sociale onzekerheid storten van duizenden werknemers goed is voor de sector. Hetzelfde geldt voor de gehandicaptenzorg, voor het onderwijs. Als de Economie er niet van groeit moet het gesnoeid. Het zou een leus van dit kabinet kunnen zijn.

Chihiro en Zonder Gezicht

Maar het is niet alleen de politiek. In elke vezel van onze samenleving heeft de Economie zijn tentakels zitten. Met grote zuignappen heeft het zich overal aan vastgeklonken. En toch voel ik vooral medelijden. Want zoals zo vaak is het de mens die het monster maakt. Het doet me onvermijdelijk denken aan de film Spirited Away van Hayao Miyazaki. De film gaat over het meisje Chihiro dat verzeilt raakt in een wereld van goden en geesten. Aldaar wordt haar naam afgenomen en moet ze werken in een badhuis voor al die geesten en goden. Op een dag laat ze een wezen binnen van wie ze denkt dat het een god is. Het wezen kan goud laten groeien uit zijn hand. Zodra de werknemers van het badhuis dit ontdekken werpen ze zich massaal aan zijn voeten. Hij krijgt het grootste bad, al het eten wat gevonden kan worden. En het wezen eet. En groeit. Het duurt niet lang voordat hij ook de werknemers in het badhuis grijpt en verorbert. In paniek wordt Chihiro gezocht met de verschrikkelijke boodschap: ‘de gulle klant bleek een monster, Zonder Gezicht’. Maar het monster gromt niet. En het monster brult niet. Het zucht en steunt.

Wanneer Chihiro bij het monster wordt gebracht fluistert Yubaba, de hekserige bazin, haar een opdracht toe: ‘vlei hem en ontfutsel hem al zijn goud’. Maar Chihiro weigert zijn goud. In plaats daarvan geeft zij hem een stukje van een toverachtig balletje. Zodra hij het gegeten heeft begint hij te kotsen. Wankelend onder zijn eigen gewicht komt hij wraakzuchtig achter Chihiro aan die hem probeert naar buiten te lokken. Steeds zieker en vermoeider sleept het monster zich achter haar aan,  een spoor van braaksel achterlatend. De werknemers die hij heeft verorberd komen onverteerd weer naar buiten. Eenmaal buiten komt hij weer tot zichzelf.

Zonder Gezicht, dat is de Economie. De Economie die gebukt gaat onder de verafgoding van de mens. De Economie die obsessief blijft eten terwijl hij allang zijn eigen gewicht niet meer kan dragen. Als die cirkel niet snel wordt doorbroken zal hij onherroepelijk uiteenspatten. Maar niet als een schone zeepbel. Nee, als een volgevreten buik van iemand die jarenlang is blijven eten terwijl zijn darmen in een knoop lagen. Want ik mag dan van economie nooit veel hebben begrepen, wat ik wel weet is dat een goede stoelgang essentieel is voor een gezond leven.

Spirited Away (Hayao Miyazaki, 2001)

Advertenties

One thought on “De Economie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s