Berusten in het drijfzand

Als kind was er één film die ik keer op keer zag. The neverending story van Wolfgang Petersen, naar het boek van Michael Ende. Er was een scène in die film die mij telkens weer in huilen deed uitbarsten. Atreyu reist met zijn paard Artax door Fantasia als ze vast komen te zitten in drijfzand. Atreyu kan nog op een droog stuk komen, maar Artax zakt langzaam weg. Atreyu trekt aan de teugels en roept. Maar Artax zakt alleen maar verder weg. Niets helpt. En Atreyu kan alleen maar toekijken hoe zijn paard verdrinkt. Gedurende de hele scène spartelt Artax niet tegen. Hij lijkt te berusten in zijn onvermijdelijke lot. En het was precies dat; die passiviteit van Artax was wat mij elke keer weer deed breken.

Artax zakt weg in het drijfzand

Onlangs zag ik in de bioscoop de film Winter’s bone (2010) van Debra Granik. Een film over een rauw, afgelegen gebied in Amerika waar de 17-jarige Ree Dolly haar jongere broertje en zusje opvoedt. Haar vader, verstrikt in de meth-handel, is verdwenen en haar moeder is door ongeduide psychische problemen afwezig in aanwezigheid. Op een dag komt de sheriff haar vertellen dat als haar vader zich niet binnen een week bij het gerechtshof meldt, ze hun huis en land zullen verliezen, aangezien hij dat als borg heeft opgegeven. Ree besluit op zoek te gaan naar haar vader, later naar zijn lijk.

De film is asgrauw, letterlijk en figuurlijk. De omgeving is er een waar de zon nooit lijkt te schijnen en het altijd kil is. Maar ook de personages zijn ruw en afstandelijk, ondanks dat iedereen wel op een manier familie van elkaar is. Maar op deze plek is men enkel bezig met zijn eigen overleven en daarbij zijn zelfs familiebanden eerder een last dan een steun. Wanneer Ree aanklopt voor hulp stuit ze dan ook op dichte deuren en harde vuisten.

Het meest heftige aan de film is ongetwijfeld de uitzichtloosheid. En dan vooral voor de nog zo jonge en duidelijk zeer intelligente Ree. Al direct voelen we dat er geen enkele kans is op verbetering van haar situatie. De film eindigt in feite ook exact zoals hij begint. Ze hadden het huis en kunnen aan het einde het huis houden. Het is een impasse waarin het hoogst haalbare is niet te verliezen wat je al hebt.

Ree en haar broertje

Ondertussen lijkt niemand echt moeite te doen om weg te komen uit deze troosteloze drek en dat is bijna stuitend om te zien. Het maakt me aanvankelijk kwaad dat deze mensen niet vechten voor een kans op een beter leven. Totdat me plotseling die scène uit The neverending story invalt en ik besef dat deze mensen allen leven in drijfzand. En net als Artrax beseffen dat ze vastgezogen zitten. Deze micromaatschappij in de badlands van Amerika kent zijn eigen wetten en logica. ‘They declared me unfit to live’, zong Bruce Springsteen, en dat is precies waar Ree mee zou worden geconfronteerd als ze zou trachten zich aan deze desolate plek te ontworstelen.

Ree heeft niet geleerd hoe te leven, enkel hoe te overleven. En ze weet dat het enige wat ze kan doen is, in haar lot te berusten en zo het zinken te vertragen. Want dat is de onverteerbare paradox van het drijfzand dat Winter’s bone ons toont: hoe harder je vecht, hoe sneller je zinkt.

Winter’s bone (Debra Granik, 2010)
The neverending story (Wolfgang Petersen, 1984)

Advertenties

One thought on “Berusten in het drijfzand

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s