De dodendans van Melancholia

Et toi, mon coeur, pourquoi bats-tu?
Comme un guetteur melancolique
J’observe la nuit et la mort
(Charlotte Gainsbourg – La Collectionneuse)

(Artikel bevat spoilers)

Justine (Kirsten Dunst) danst op het huwelijksfeest met haar vader (John Hurt)
Justine (Kirsten Dunst) danst op het huwelijksfeest met haar vader (John Hurt)

In de psychiatrie wordt een onderscheid gemaakt tussen een typische en een atypische depressie. Een typische depressie komt het meest voor en wordt ook wel een melancholische depressie genoemd. Symptomen zijn onder meer een verstoord dag- en nachtritme, een sterk afgenomen eetlust, en een sombere stemming die zich zelfs niet laat verstoren door een leuke gebeurtenis. Zoals, bijvoorbeeld, je eigen bruiloft. In de openingsscène, direct na de proloog, van Melancholia (Lars von Trier, 2011) lijkt dat alles nog totaal irrelevant. Een bruidspaar zit in een grote limousine die niet door de bocht kan op een smal landweggetje. Alhoewel het de met afstand lichtste scène van de film is, kunnen we in retrospectief stellen dat er al direct een belangrijke aanwijzing in huist. Beiden zien de lol van de situatie wel in, maar waar de man, Michael (Alexander Skarsgård), toch ook meteen probeert actie te ondernemen, daar lijkt voor de vrouw Justine (Kirsten Dunst) de noodzaak tot een oplossing niet echt aanwezig. Ze gedijt wel bij die wat hopeloze impasse. Sterker, ze lijkt er plezier uit te halen.

Maar dat plezier houdt niet lang aan, naarmate het huwelijksfeest zich weer meer schikt in het schema van zus Claire (Charlotte Gainsbourg) en haar man John (Kiefer Sutherland), op wiens immense landgoed het feest plaatsvindt. Hoe verder de avond vordert, des te meer Justine zich begint af te zonderen. Dat eindigt met het schofferen van haar ploert van een baas, het afwijzen van haar man die alleen huiswaarts keert, en een excuus de volgende ochtend aan zus Claire: ‘ik heb het geprobeerd’.

Daar eindigt min of meer het eerste deel van Melancholia, getiteld Justine. Vervolgens komen we bij deel twee, Claire, het deel waarin de planeet Melancholia de aarde nadert en zal passeren. Dat deel begint met een in een zware depressie verkerende Justine die naar het landgoed van Claire en John komt. Maar al snel wordt ons duidelijk dat ook Claire een minder stabiele kant kent. Ze is bang voor de naderende planeet. Is er van overtuigd dat deze de aarde zal raken. Wat haar semi-sterrenkundige man John ook zegt om haar gerust te stellen.

Charlotte Gainsbourg

Alhoewel ik er niet van houd, is het in dit geval toch interessant dit naast een gebeurtenis in het leven van Charlotte Gainsbourg zelf te leggen, waar ik pas na de film toevallig op stuitte. Zij kreeg in 2007 een schijnbaar insignificant waterskiongeluk. Maar toen ze een half jaar later een week lang hoofdpijn had besloot ze toch nog eens naar een dokter te gaan. Uit onderzoek bleken haar hersenen verschoven te zijn en haar hoofd vol met bloed te zitten. De dokter was met stomheid geslagen; met zo een kwetsuur moest je dood zijn, of op zijn minst verlamd. Gainsbourg werd succesvol geopereerd, en de doktoren verklaarden haar gezond, maar ze bleef nog maanden lang MRI-scans aanvragen om zich ervan te vergewissen dat ze echt in orde was. Zelf zei ze erover in een interview uit 2010 met The Observer: ‘The doctors kept telling me I was fine, but  I had some instinct that I wasn’t. It was a kind of post-traumatic anxiety, constantly feeling very vulnerable and thinking I was going to die at any minute.’ De cd die ze vervolgens maakte met Beck, IRM, was een keerpunt. Evenals de eerste film waarin ze na de operatie speelde. Jawel, Antichrist van Lars von Trier.

De ommekeer van haar personage Claire in Melancholia, naarmate de planeet nadert, lijkt veel van haar toenmalige ervaringen te echoën. Zo zegt ze in het interview: ‘It was like I needed to be in a cocoon just with my family. I was very surprised to see how weak and fragile I was. That was very new. I had always thought I was very strong and courageous. I had no idea how scared I was of dying.’ Wie niet beter weet zou zo kunnen geloven dat dit een citaat is van Claire. Want ook Claire lijkt aanvankelijk de sterke van de twee zussen. Maar als de planeet eenmaal in aantocht is, draaien die rollen steeds meer om en wordt juist Justine kalmer. In feite gebeurt met haar opnieuw wat gebeurde in de limousine: wanneer de wereld letterlijk geen kant meer op kan, berust Justine daarin, ziet daarin zelfs iets van hoop. Want, zo zegt ze: ‘Life on earth is evil.’

John (Kiefer Sutherland), Leo (Cameron Spurr), Claire en Justine

Zo staan de twee zussen in feite voor de banen van de twee planeten. Claire voor de baan van de aarde, schijnbaar onkwetsbaar, maar dan toch plotseling zo klein en vrezend voor het voortbestaan; Justine voor de baan van Melancholia, met een bijna serene uitstraling waarachter een vernietigende kracht woedt. De planeten trekken elkaar aan en stoten elkaar af, waarbij de inzet het leven zelf is. Een dance of death is het, zoals staat boven een afbeelding van de banen, die Claire probeert uit te printen vlak voor de elektriciteit uitvalt.

En dan is er nog dat cocon. Als eenmaal duidelijk is dat planeet Melancholia wel degelijk de aarde zal raken, pleegt John (wiens calculaties de werkelijkheid niet kunnen wegcijferen) zelfmoord en probeert Claire zichzelf en haar zoontje Leo te redden. Wanneer ze beseft dat er geen veilige plek meer op aarde is, wordt haar behoefte daaraan alleen maar groter. Ze heeft een gesprek met Justine, wil met haar en Leo samen zijn. Justine maakt al die sentimentele behoeften belachelijk, maar is uiteindelijk wel degene die het cocon bouwt. Ze vertelt Leo over een magic cave die hen kan beschermen tegen Melancholia en met grote takken bouwen ze een soort open wigwam waar ze met z’n drieën in plaatsnemen. Wachtend op het einde. Een einde dat voor de een verlossing betekent en voor de ander vernietiging, maar wat ze samen tegemoet gaan. De dodendans van de twee planeten heeft de zussen frontaal doen botsen, maar in die botsing schuilt de omhelzing.

Melancholia (Lars von Trier, 2011)
Lees hier het volledige interview met Charlotte Gainsbourg in de The Observer

Advertenties

One thought on “De dodendans van Melancholia

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s