THEATER Het residu van de menselijkheid

Kamp van Hotel Modern
Spel: Herman Helle, Arlène Hoornweg, Pauline Kalker
24 februari 2012, Theater Frascati

Is dit een mens. Zo heet het boek dat Primo Levi schreef over zijn verblijf in Auschwitz. Het is een vraag die duidelijk echoot in Kamp van Hotel Modern, een maquettevoorstelling over de verschrikkingen in het concentratiekamp. De voorstelling werd al in 2005 gemaakt en is sindsdien in veel landen te zien geweest, en overal met lof ontvangen. Terecht, want Hotel Modern weet met Kamp de ontmenselijking van Auschwitz te verbeelden en soms zelfs bijna invoelbaar te maken.

Het decor van Kamp is indrukwekkend. De hele speelvloer bestaat uit maquettes van barakken, uitkijktorens, een spoorrails, en duizenden poppetjes van acht centimeter hoog met gezichten die meer dan wat een soort verbazing uitdrukken. ‘Verstold in hun verschrikking’, zoals Arlène Hoornweg het in een interview omschreef. Gedurende de voorstelling lopen de makers, naast Hoornweg zijn dat Herman Helle en Pauline Kalker, tussen de maquettes door en spelen scènes die ze filmen met een vingercamera. De beelden worden geprojecteerd op een groot scherm. Simpele en doeltreffende scènes zijn het. Een binnenrijdende trein die wordt uitgeladen alsof het om goederen gaat, het uitdelen van eten gevolgd door het hongerig uitslurpen van een kommetje soep.

Het geluidsdecor is indringend en effectief. Vooral sterk is hoe een aantal keer geluiden terugkeren maar dan zonder dat we de oorsprong nog zien. Zo is er al vroeg een scène waarin mensen de douches in worden geleid en er via een gat in de zoldering chemicaliën in de douchekoppen wordt gegoten. Later is er eenzelfde scène, maar dit keer horen we enkel het geluid van de steen op het dak die wordt verschoven en het ruisen van de chemicaliën. Hetzelfde gebeurt wanneer een tweede keer een trein aankomt, in de nacht, dus in het duister. Juist dan is het geluid van die binnenrijdende trein des te onverdraaglijker, omdat het ons wijst op de onvermijdelijkheid van waar we naar kijken, op de fabriek die doordraait, dag en nacht.

Levi beschrijft in zijn boek hoe bij aankomst in Auschwitz spookachtige figuren rond de trein te zien zijn. De volgende dag zijn zij zelf die figuren: ‘spiegels zijn er niet, maar we zien ons beeld om ons heen, weerkaatst in honderd lijkbleke gezichten, in honderd ellendige, smerige hansworsten. We zijn net zulke spoken als die van gisteravond geworden’. De vernietiging van een mens noemt Levi het, vervolmaakt door het nummer dat op je onderarm getatoeëerd wordt en je naamloos maakt. Het is die ontmenselijking die Kamp ons letterlijk toont door poppetjes te gebruiken. Eindeloze rijen naamloze poppetjes. Op deze manier legt de voorstelling de onderliggende systemen bloot. De ontmenselijking is een voorwaarde om de lichamen te kunnen vernietigen. Aan de afstandelijkheid, de massaliteit en het ritualisme van de Holocaust ligt de ontmenselijking van de Joden ten grondslag.

Maar de voorstelling maakt nog een stap. Want met de geprojecteerde beelden wordt onze blik tegelijk weer gericht naar details. Naar lege koffers en hopen kleren. En het zijn precies die details, de tekenen van de ontmenselijking, waarin we als toeschouwer de mens terugzien. Wie leert over theater of film zal altijd te horen krijgen dat alles begint en eindigt met een personage. Maar Kamp kent geen personages en dat is de essentie van de voorstelling. Want hoe kunnen er personages zijn als er nauwelijks nog van mensen is te spreken. En zo is de enige menselijkheid in het Auschwitz dat Kamp ons toont, het residu dat ze heeft achtergelaten in de lege, verlaten koffers.

Hotel Modern toert momenteel met een vijftal voorstellingen door het land. Onder meer Vliegboot Moederschip en De Grote Oorlog zijn nog te zien, als ook hun nieuwe voorstelling Garnalenverhalen. Klik hier voor meer informatie.

Advertenties

One thought on “THEATER Het residu van de menselijkheid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s