Steve McQueen betreedt met Shame een “no-go area”

‘Waarom moet ik je van vrouw naar vrouw met me mee meedragen, vroeg ik, alleen maar omdat je zonder benen bent geboren?’ Die vraag stelt het hoofdpersonage uit Wachten op de barbaren van J.M. Coetzee aan zijn penis, maar de vragensteller zou evenzeer de hoofdfiguur kunnen zijn uit Shame, de nieuwe film van Steve McQueen die eerder het indrukwekkende Hunger maakte. In de eerste scènes van Shame zien we de routinematigheid van het leven van Brandon Sullivan, een routine die volledig draait om seks, en waarbij de camera zich vaker ter hoogte van zijn geslacht bevindt dan ergens anders.

Zijn routine wordt doorbroken wanneer zijn labiele zus Sissy onaangekondigd langskomt en een aantal dagen in zijn appartement verblijft. Sissy is zijn spiegelbeeld. Waar Brandon elke aanzet tot wezenlijk contact afhoudt, daar is zij juist wanhopig op zoek naar die intimiteit. Maar hoewel het zich bij de een uiterlijk manifesteert en bij de ander naar binnen slaat hebben ze een ding gemeen: zelfdestructie.

Michael Fassbender imponeert als Brandon. Hij weet het personage net genoeg charme mee te geven zodat je je niet volledig van hem afkeert en je nog kan voorstellen dat vrouwen voor hem vallen. Maar het is vooral de altijd aanwezige fleem van leegte en lusteloosheid die hij precies goed weet te doseren en die maakt dat de film zo pijnlijk is om naar te kijken. Ook Carey Mulligan is sterk als zijn zus. Ze durft tot het randje te gaan met de wijze waarop ze Sissy gestalte geeft. Het is lelijk en irriteert maar blijft altijd geloofwaardig.

De film werd volledig genegeerd bij de Oscars en dat raakt ironisch genoeg aan de kern van de film, want waar eetverslavingen of drugsverslavingen al veelbesproken zijn, daar blijft seksverslaving een no-go area zowel binnen als buiten de filmwereld. Omdat het makkelijk te verbergen is, maar ook omdat seksverslaving nauwelijks als zodanig wordt erkend. Terwijl het eigenlijk absurd is dat iets wat zo dominant aanwezig is in onze maatschappij zo van taboes is omgeven. Zo makkelijk als we op elke televisiezender en straathoek met seks worden geconfronteerd, zo moeilijk blijkt het om een maatschappelijk debat te voeren of de keerzijdes daarvan. In die zin slaat de titel van de film ook meer op onze houding ten opzichte van het onderwerp dan iets anders.

Ronduit briljant is dan ook hoe McQueen in Shame meermaals de suggestie wekt dat Brandon tot inkeer zal komen. Zoals tijdens een scène waarin hij uit eten gaat met een collega. Ineens zien we een innemende Brandon, een tikje nerveus zelfs, en weet je niet hoe gauw je moet geloven dat hij een revelatie zal krijgen. Maar zelfs na de grootste mokerslag verandert er in wezen niets en zegt die hoop opnieuw vooral iets over ons.

Voor Brandon is elk orgasme een soort teruggeslagen catharsis. In plaats van een moment van bevrijding is er enkel het besef van de leegte erna, die weer moet worden opgevuld door een nieuw orgasme. Ook voor de toeschouwer is de leegte na de film misschien wel het meest persistent. Want ook voor ons is er geen catharsis, zelfs geen climax. Daardoor kan je geneigd zijn te concluderen dat Shame geen indruk achterlaat, misschien zelfs oppervlakkig is, maar het is juist in die leegte dat de boodschap zich doet gelden.

Shame (Steve McQueen, 2011)

Advertenties

One thought on “Steve McQueen betreedt met Shame een “no-go area”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s