De vrouwen van Casablanca

Casablanca, de stad die wereldberoemd werd door Humphrey Bogart en Ingrid Bergman en een paar van de beroemdste citaten in de filmgeschiedenis, is ook de stad waar de eerste geslachtsveranderende operaties werden uitgevoerd. Door dokter Georges Burou, een Fransman die opereerde met een leren schort over zijn ontblote bovenlijf. In I am a woman now portretteert documentairemaker Michiel van Erp vijf vrouwen die bij dokter Burou zo een operatie hebben ondergaan.

Het zijn vrouwen met een totaal verschillend verhaal. Zo is er de Nederlandse Colette, die als schoonheidsspecialiste werkt en ruim twintig jaar een relatie had met een man die er geen problemen mee had dat ze vroeger geen vrouw was. En de Vlaamse Corinne, die teruggaat naar Casablanca om nog eenmaal de plaats te bezoeken waar haar leven voorgoed veranderde. Bij vlagen schrijnend is het contrast tussen de statelijke Britse April en de worstelende Duitse Jean. Waar de eerste haar vrouwelijkheid tot in haast koninklijke allure heeft omarmd, daar heeft de operatie voor Jean waarschijnlijk het minst gebracht wat ze ervan hoopte.

Dat de vrouwen die Van Erp portretteert oudere vrouwen zijn vloeit uiteraard voort uit het feit dat ze allen klanten waren van Burou, die zijn operaties uitvoerde in de jaren vijftig, zestig en zeventig. Tegelijk geeft het een extra dimensie aan de film. Want de film gaat ook over ouder worden. Ouder worden als vrouw. ‘Dat was geen onderdeel van de fantasie’ zoals een van de vrouwen het verwoordt. Scherp is de analyse van April, die beschrijft hoe ze met haar eerste grijze haren onzichtbaar werd; pijnlijk is de constatering van Corinne dat ze de liefde heeft opgegeven omdat mannen uiteindelijk altijd teruggaan naar een ‘geboren vrouw’.

Toch wordt de film nergens te zwaar, wat enerzijds te danken is aan het vakmanschap van Van Erp die altijd weet wanneer hij een stap terug moet zetten, maar ook aan de vrouwen zelf. Want ondanks de strijd die ze hebben moeten leveren tegen vooroordelen en percepties toont geen van hen ook maar de minste neiging tot zelfmedelijden. Allen staan achter hun toenmalig besluit zich te laten opereren.

Fotografe Sarah Wong en journaliste Ellen de Visser maakten vorig jaar het indrukwekkende fotoboek Genderkinderen over in een verkeerd lichaam geboren kinderen op weg naar een mogelijke geslachtsverandering. Het boek zelf en de grote aandacht die er voor is vanuit andere landen geeft aan dat het onderwerp nog altijd omgeven is van controverse en misschien wel vooral onbegrip. Want wat de wetenschap al langer weet, maar waar de maatschappij nog altijd niet van is doordrongen: genderidentiteit is niet hetzelfde als lichamelijke geslachtskenmerken.

Het is precies die wrijving die Van Erp zichtbaar maakt. Ergens in de film stelt April dat niet elke man een mooie vrouw kan worden. Daarna volgt een shot van Jean, die tijdelijk stopte met de hormonen, en uiterlijk het minst vrouwelijk is. Die opeenvolging schuurt, omdat het ons als kijker wijst op onze neiging deze vrouwen te rangschikken van meest naar minst vrouwelijk. Dat ene moment is voor mij cruciaal. Want hoe begripvol en ruimdenkend ikzelf ook ben of denk te zijn, mijn definities van man- en vrouwzijn blijken toch compleet verankerd. En zolang we die ankers niet weten te lichten zal de belofte van Casablanca nooit volledig kunnen worden ingelost.

I am a woman now draait nog in de bioscopen
Het boek Genderkinderen van Ellen de Visser en Sarah Wong is verkrijgbaar in de boekhandel

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s