FILM Spielberg maakt met Lincoln mooi portret van bijna mythische president

Lincoln (Steven Spielberg, 2012)‘The first sixteen presidents could have owned the forty-fourth. We have come so far in this country.’ Zo luidde de eerste reactie van een jonge aspirant-politicus in de documentaire Follow the Leader, op de verkiezing van Barack Obama in 2008. Die zestiende president in het rijtje was Abraham Lincoln, kind van Kentucky, autodidact en president tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (u weet wel, toen er nog met paarden en bajonetten werd gevochten). Maar ook: de president die een dertiende amendement aan de grondwet toevoegde waarmee de slavernij werd afgeschaft. Het is vooral die strijd voor het dertiende amendement die de focus vormt van Lincoln, Steven Spielberg’s film over de laatste paar maanden van de legendarische president.

Daar zit direct een barrière voor de film, want de grootsheid van zijn status in Amerika is hier onvermijdelijk minder. Het script, geschreven door Tony Kushner, is grotendeels gebaseerd op Doris Kearns Goodwin’s Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln, een bestseller in Amerika. Maar Spielberg weet de barrière grotendeels te slechten met een film die een mooi tijdsbeeld geeft van een land onder dreiging van een definitieve breuk en een president die, met aan zijn zijde minister van Buitenlandse Zaken en vertrouweling William H. Seward (David Strathairn), geschiedenis schreef door in de gangen en achterkamers van het Witte Huis een oorlog te beëindigen en de slavernij af te schaffen.

We zien dat Witte Huis maar een paar keer van de buitenkant en de tegenstelling met de scènes binnen kan nauwelijks groter. Hagelwit en majestueus staat het daar, kraakhelder afgetekend tegen de felblauwe lucht, maar binnen zijn de kamers nauwelijks verlicht en dempen de dikke tapijten de voetstappen op de grond. Wat dat betreft laat Spielberg er weinig twijfel over bestaan: politiek was ook in de 19e eeuw niet nobel, maar gewoon mensenwerk. En dat betekent gekonkel in achterkamertjes, beloftes bij een jachtpartijtje, spelletjes spelen met woorden. Het valt te prijzen dat Spielberg de politieke machtsspelletjes die aan het dertiende amendement ten grondslag lagen niet schuwt en het zijn ook precies die scènes waarin de film wat mij betreft excelleert.

President zijn in de roerigste periode uit de Amerikaanse geschiedenis trekt uiteraard ook een wissel op het gezin. Want, dat kan niet ontbreken in een Spielberg-film, het politieke front wordt doorsneden met het thuisfront alwaar de oudste zoon van Lincoln, Robert (Joseph Gordon-Levitt), koste wat kost het leger in wil tot ongenoegen van vooral zijn moeder (Sally Field) die wordt verteerd door het verdriet van het verlies van twee van haar andere zonen (van de vier zonen die de Lincolns kregen was Robert uiteindelijk de enige die niet stierf als kind).

Lincoln (Steven Spielberg, 2012)Spielberg portretteert Lincoln als een welbespraakt en gedreven politicus, een belezen man met een hoofd vol anekdotes, die ook nog eens het beste voor had met zijn kinderen. ‘You are ascending divine stature’, houdt iemand Lincoln al vroeg in de film voor. Ook Spielberg is zich  uiteraard bewust van de mythische status van Lincoln en niet van plan die af te breken. Wel plaatst hij een aantal accenten die ons erop moeten wijzen dat Lincoln’s weg naar legende niet vanzelfsprekend was, maar een van zelfdiscipline en twijfel, zoals duidelijk wordt in een mooie scène waarin Lincoln zich tegenover twee telegram-operateurs afvraagt of we de tijden waarin we leven kiezen of ons er slechts in trachten te passen.

Tegelijk maakt Spielberg dankbaar gebruik van het karakteristieke silhouet en profiel van Lincoln. Die rijzige gestalte, de schouders iets naar voren, zijn gegroefde gezicht met het baardje en licht ontembare haar. En die shots maken hem, geholpen door de prachtige fotografie en belichting, toch weer iconisch. Uiteraard ook dankzij de imponerende vertolking van Daniel Day-Lewis, die de Oscar bijna niet mis kan lopen (hoewel ik persoonlijk duim voor Joaquin Phoenix). Zijn stem iets ingehouden, de ogen vaak wat geknepen, dan weer plots bijna ondeugend fonkelend als hij, tot genoegen van velen en irritatie van sommigen, de zoveelste anekdote oplepelt. Naast Day-Lewis valt vooral Tommy Lee Jones op, die de laatste jaren bijna ongemerkt is uitgegroeid tot een van de meest ontroerende acteurs van zijn generatie. Als abolitionist Thaddeus Stevens fulmineert hij, verbijt zich, en vormt uiteindelijk durf ik wel te zeggen het emotionele hart van de film.

In de documentaire waar ik mee begon, Follow the Leader, worden drie jaar lang drie jongens van rond de twintig geportretteerd met een grote passie voor politiek. Allen zijn Republikeins, maar in de aanloop naar de verkiezingen van 2008 veranderen twee langzaam van mening. Ze vinden dat de Republikeinen geen enkele vat meer hebben op de tijdsgeest. Misschien dat ze het ergens ook gewoon spannend vonden aan de kant te staan van de misschien wel eerste zwarte Amerikaanse president, maar ze leggen wel de vinger op de zere plek. De Grand Old Party die ooit zo vooruitstrevend was, is nu de partij geworden van de conservatieve blanke man van middelbare leeftijd. Zo kan het lopen.

Advertenties

One thought on “FILM Spielberg maakt met Lincoln mooi portret van bijna mythische president

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s