FILM Yeralti

yeralti_67000062_st_3_s-lowVoorovergebogen zit hij op de rand van zijn bed. Het bovenlijf ontbloot, gefilmd op de rug. Hij ruikt onder zijn oksels, aan zijn genitaliën. Als een beest dat zijn prooi besnuffelt. Veelvuldig legt regisseur Zeki Demirkubuz een verband tussen zijn hoofdpersonage en dierlijkheid. Muharrem (Engin Günaydin), ambtenaar en alleenstaand, kijkt in zijn treurige appartement naar natuurdocumentaires, jankt in het trappenhuis en gromt naar vrouwen.

De Turkse film Yeralti is een vrije adaptatie van Fjodor Dostojevski’s Aantekeningen uit het ondergrondse. Dat boek komt nog het meest letterlijk terug in korte flarden voice-over, waarin Muharrem zijn gedachten formuleert. Gedachten die soms verhelderend werken, maar ons dan weer uitsluiten en waar we nooit echt deelgenoot van worden. Wanneer hij spreekt van ‘een stil gevecht tussen mij en al het andere’, horen wij net zo goed bij dat ‘andere’.

Muharrem is ziek van de huichelachtigheid van het leven. Van de vrienden die om elke non-reden het glas heffen of in zingen uitbarsten en zichzelf met ‘wij’ aanduiden. Van de briesende huiseigenaar die een alleenstaande moeder als slaaf tracht in te lijven omdat hij eigenlijk verliefd op haar is. En bovenal is hij ziek van de schrijver die furore maakt met een roman die bijeen gestolen is. Hem zal Muharrem de waarheid vertellen. Dat hij een dief is van ideeën. Maar in zijn pogingen anderen de waarheid voor te houden, vernedert Muharrem slechts zichzelf.

yeralti_67000062_st_4_s-lowDemirkubuz is radicaal in zijn stijl. De film oogt grauw en scherp en de compositie van shots is vaak met opzet net niet evenwichtig. De met een groothoeklens gefilmde close-ups herinneren ons telkens aan de verwrongen wijze waarop Muharrem de wereld beziet. Want hoe meer hij zich stoort aan de oppervlakkigheid van de mensen rond hem, hoe barbaarser hij zich zelf gaat gedragen. Het is een paradox die hij tracht weg te redeneren (‘zelfs mijn vuiligheid moet betekenis hebben gehad’) maar die uiteindelijk onhoudbaar blijkt.

Muharrem wordt gespeeld door Engin Günaydin, een bekende Turkse komiek. Wie dat vooraf niet weet, zal dat echter nooit vermoeden, want Günaydin overtuigt vanaf de eerste scène als een man die zichzelf superieur acht, maar tegelijk intens doet walgen. Een man die voor je gevoel ieder moment kan exploderen of juist imploderen. Met zijn sterke en subtiele spel houdt Günaydin de kijker vast, wat nodig is in een film die zo ontregelt als Yeralti.

Zo nu en dan laat Demirkubuz zijn hoofdpersonage even verdwijnen; in de schaduw van een dichtvallende deur, achter een pilaar van het restaurant. Zo werkt ook de relatie tussen Muharrem en de toeschouwer. Op momenten kunnen we hem begrijpen, maar even zo vaak zijn we hem kwijt en werkelijk doorgronden kunnen we hem niet. Als Demirkubuz hem aan het einde van de film alleen achterlaat in zijn appartement, is het alsof hij tegen ons, toeschouwers, zegt: ‘ik kan niet anders, jullie kunnen niet anders. Deze man daalt dieper af dan wij kunnen volgen.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s