FILM Camille Claudel 1915

Camille Claudel.2‘U bent erg vies’, zegt de zuster hoofdschuddend wanneer ze Camille Claudel (Juliette Binoche) uitkleedt en in bad stopt. Vooral de handen van Claudel zijn erg vies. Ze zitten onder de modder. Modder die ze buiten heeft geprobeerd te kleien, maar terug op de grond gooide omdat het niets wilde worden. Of misschien wel juist omdat het iets dreigde te worden. Niets in de nieuwe film van Bruno Dumont is slechts voor één uitleg vatbaar.

Camille Claudel was eind 19e eeuw een wereldberoemd beeldend kunstenaar. Maar in het begin van de 20e eeuw begon ze zich terug te trekken en sloot ze zichzelf jarenlang op in haar atelier. Haar familie besloot haar in 1913 te laten opnemen in een inrichting. Camille Claudel 1915 speelt zich af gedurende een paar dagen van die opsluiting, die uiteindelijk tot haar dood in 1943 zou voortduren. Dumont baseerde zich voor de film op de correspondentie tussen Claudel en haar broer Paul en op medische dossiers.

Dumont laat in het midden hoe we de waanzin van Claudel moeten beschouwen. Te midden van de andere patiënten, die zich nauwelijks kunnen uiten behalve in gekerm en slecht gecoördineerde bewegingen, lijkt Claudel het ene moment evenwichtig om dan weer in een ongecontroleerde huilbui uit te barsten. Haar brieven aan onder meer haar broer Paul Claudel klinken overwogen en doordacht, maar wanneer ze tijdens haar wekelijkse bezoek aan de hoofdarts vraagt om ter vrijheidsstelling, ontaardt haar betoog in een paranoïde aanklacht tegen Auguste Rodin, twintig jaar eerder haar leermeester en minnaar. ‘Goed, we zien elkaar volgende week weer’, is de reactie van de arts.

Camille Claudel.3Juliette Binoche speelt Claudel als iemand die constant in en uit de waanzin lijkt te glijden. Zoals iemand die zich op het randje van flauwvallen bevindt en zo nu en dan even het bewustzijn verliest. De wanhoop van Claudel en haar diep gewortelde gevoel van ongelukkigheid zijn oprecht, maar er zijn momenten waarop ze haar verblijf bijna als studie lijkt te beschouwen. Ze verlangt naar vrijheid, beschouwt de inrichting als gevangenis zonder proces, maar vraagt tegelijk aan de hoofdarts of ze kan worden overgeplaatst naar een afdeling waar ze minder bewegingsvrijheid heeft. Het is eigenlijk zonde dat er een ondertiteling is die je moet lezen, want het liefst zou je alleen maar naar het gezicht van Binoche kijken, waarop elke kleine schakering een wereld aan emoties suggereert. Het is zonder twijfel een van de beste rollen die ze ooit speelde.

Dumont filmde in Saint Paul de Mausole, een klooster dat al eeuwen fungeert als psychiatrische inrichting, met als beroemdste oud-resident Vincent van Gogh. De medebewoners van Claudel worden gespeeld door huidige patiënten van het ziekenklooster. Dumont richt zijn camera in de hem kenmerkende stijl langdurig op deze mensen en bezorgt de kijker daarmee een groot gevoel van ongemak. Het doet denken aan het werk van fotograaf Roger Ballen, die door inteelt verstandelijk beperkte Afrikaners portretteerde. Rond zijn werk is altijd controverse, net als bij Dumont. Is het sensatiezucht, verwerpelijk voyeurisme? Of dwingen deze kunstenaars ons ergens naar te kijken, echt te kijken, waar we liever onze blik van afwenden?

Camille Claudel.1Twee derde in de film verschuift het perspectief naar Paul Claudel (een sterke Jean-Luc Vincent), broer van Camille en de enige die haar zo nu en dan nog bezoekt. Deze godvruchtige diplomaat bidt dat hij de vinger in de mond van God is, de hand op diens hart, en filosofeert met een pater over zijn revelatie. Aanvankelijk voelt het als een hinderlijke breuk in de film, maar richting het einde wordt langzaam duidelijk wat Dumont’s intentie is.

Bij zijn vertrek praat Paul Claudel met de hoofdarts en zegt hem dat de roeping van de kunstenaar levensgevaarlijk is. Want kunst brengt de mens uit evenwicht. In zijn dystopische boek Fahrenheit 451 schetste Ray Bradbury een toekomstige wereld waarin boeken worden verbrand, omdat ze elkaar tegenspreken. De angst voor twijfel zit diep in de mens. Het is die angst die mensen diepreligieus maakt, vrouwen op de brandstapel deed belanden en kunstenaars achter slot en grendel. De hoofdarts oppert aan Paul dat Camille wellicht klaar is voor vrijlating, maar zover zal het niet komen. Vroom als hij is, zal Paul nooit toestaan dat zijn twijfel zaaiende zuster zich ooit nog buiten de kloostermuren kan begeven.

Advertenties

One thought on “FILM Camille Claudel 1915

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s