Nooit van elkaar

‘Hij moet nu komen. Hij moet nu komen. En nu komt hij zo’. In 1994 schreef de Noorse auteur Jon Fosse met Nooit van elkaar zijn eerste toneeltekst, over een vrouw die wacht op haar geliefde. Het stuk laat zich niet makkelijk vangen. Naast de vrouw, aangeduid als Zij, wordt de geliefde opgevoerd, Hij, en een Meisje. Maar wie is het Meisje? En is Hij er nou echt of alleen in de verbeelding van Zij? Heeft Hij haar verlaten? Is Hij dood? Onder al die vragen ligt als fundament de eenzaamheid van de wachtende vrouw. Ook regisseur Ivo van Hove erkende al snel dat het stuk ‘zich niet makkelijk laat temmen’. Het weerhield hem niet van een enscenering bij Toneelgroep Amsterdam. In de voorstelling die dat opleverde blijkt subtiliteit het sleutelwoord.

Nooit van elkaar (Foto: Jan Versweyveld)

Subtiel is allereerst het spel van Chris Nietvelt als Zij. Ze weet behoedzaam de valkuilen van haar rol te vermijden. Nergens wordt ze een zielig figuur, nergens een gekke vrouw. Haar eenzaamheid is geloofwaardig en invoelbaar. Tegenover haar staat Gijs Scholten van Aschat, die aanvankelijk zijn draai niet lijkt te vinden (of is dat zijn personage?), maar naar het einde toe steeds sterker wordt. Naast deze twee zwaargewichten speelt Hélène Devos de rol van het Meisje en ze weet daarin een verrassende frisheid te leggen. De subtiliteit van het acteren tekent echter meteen een probleem van de voorstelling. Als toeschouwer voel je letterlijk de behoefte dichterbij te zijn. De afstand, die nog eens vergroot wordt door het gebruik van zendmicrofoontjes, is te groot voor zulk klein spel en intieme dynamiek.

Het is die wrijving die maakt dat de voorstelling niet volledig wil slagen. In zekere zin is Nooit van elkaar een kleine zaalvoorstelling gespeeld in een grote zaal. En naar het einde toe verliest de voorstelling dan ook de tot dan zorgvuldig opgebouwde subtiliteit. Iets dat deels aan de tekst te wijten is, die dan enigszins uitgesmeerd aandoet, maar ook zeker aan de enscenering. Om na een minieme verwijzing in de gitaarmuziek vervolgens ook daadwerkelijk Wish you were here van Pink Floyd door de zaal te galmen is totaal overbodig. Het lijkt of men met dit soort ingrepen de noodzaak heeft gevoeld nog even uit te pakken om ook het derde balkon wat spektakel te leveren. Maar juist wanneer de voorstelling zich als een kleinood laat ontvouwen levert dat zeer sterke momenten op. 

Nooit van elkaar (Foto: Jan Versweyveld)

Zoals het moment van enkel een paar seconden waarin Van Hove op briljante wijze de eenzaamheid weet te vangen. Tegen het einde zegt de Hij-figuur: ‘Je moet wachten. Ik kan niet alleen zijn. Je moet op me wachten’. Maar waar de tekst van Fosse voorschrijft dat deze zinnen worden gesproken richting het Meisje op de gang, daar wendt Scholten van Aschat zich tot Nietvelt. En ondanks de zachtheid waarmee hij de woorden uitspreekt manifesteert zich precies daar het beest van de eenzaamheid. Eenzaamheid is het missen van de ander en daarom klamp je je vast aan de gedachte aan de ander. Maar niet alleen om de eigen pijn te verdrijven, vooral ook omdat het volledig loslaten van de ander voelt als een misdaad. Zoals het misdadig kan voelen voor het eerst weer verliefd te worden na een pijnlijke breuk.

Tegelijk zit daar de hoop, want we zien niet langer een vrouw die dreigt te verdrinken in haar eenzaamheid, maar een vrouw die bezig is los te laten en opnieuw te beginnen. En de smeekbede van Hem is de eenzaamheid in een laatste stuiptrekking. Het zijn dit soort momenten, waar zich in secondes een wereld opent, die de voorstelling dan toch af en toe boven zichzelf doet uitstijgen.

Nooit van elkaar
Naar: Jon Fosse
Door: Toneelgroep Amsterdam
Regie: Ivo van Hove
Gezien: 18 april 2011, Stadsschouwburg Amsterdam

One thought on “Nooit van elkaar

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s