Instinct

Aanvankelijk brengt de laatste zinsnede mij in verwarring. Er staat, na een beschrijving van een kind dat naakt en schreiend door de vrieskou dwaalt: ‘dan mag de moeder haar kinds erfenis belenen en verkopen, omdat het haar zaak en plicht is dat het kind, zolang het minderjarig is, niet omkomt van vorst of honger of in gevangenschap’. Het verwart me omdat het zo voor de hand ligt. Uit frustratie plof ik languit voor de televisie.  

Ik stuit op een natuurdocumentaire over stokstaartjes. Ik denk bij stokstaartjes aan Timon uit The Lion King. En aan dat YouTube filmpje met al die stokstaartjes die letterlijk omvallen van de slaap. Stokstaartjes zijn schattig en zachtaardig. En ze hebben humor. Als ik me het leven van een stokstaartje probeer voor te stellen ken ik eigenlijk maar een uitdrukking en it means no worries. Dat ze ook heel hard kunnen zijn voor elkaar kwam me dan ook zeer onwaarschijnlijk voor. Maar toen zag ik dus die documentaire. Daarin werd een familie stokstaartjes gevolgd waarbinnen twee vrouwtjes zwanger waren: Flower en haar dochter Mozart. Ik val in als Flower al is bevallen. Het is ochtend en tijd voor de jongen van Flower om voor het eerst mee te gaan naar buiten. De hele groep gaat mee. Behalve Mozart. Die is ’s nachts bevallen van haar twee jongen. Ik zie de familie rennen en dollen en kan alleen maar glimlachen. Maar dan zet verteller Bill Nighy zijn meest grimmige stem op. De familie keert aan het einde van de middag niet terug naar huis, maar vestigt zich op een nieuwe plek. Een familie stokstaartjes kan maar voor één stel jongen zorgen en dat zijn die van Flower. En Mozart? Die steekt haar kopje in de lucht, parmantig zoals alleen stokstaartjes dat kunnen, en ziet dat ze is achtergelaten. Nu moet ze kiezen, vertrouwt Bill ons toe. Haar jongen kunnen geen moment alleen gelaten. Als ze de familie opzoekt, zullen haar jongen sterven, maar als ze blijft zal ze geen voedsel kunnen gaan halen. In de ogen van Mozart denk ik de wanhoop te bespeuren. En dan: aftiteling.

Ik ben geschokt. Hebben die stomme stokstaartjes dan geen enkele compassie? Laat ze een voorbeeld nemen aan de olifanten. Olifanten zijn namelijk, in mijn beleving althans, zeer gevoelige dieren. Olifanten rouwen als er een jong sterft. Dan gaan ze er omheen staan. Hun hoofden gebogen. Met hun enorme oren flapperen ze elkaar troost toe. Met hun slurven beroeren ze het dode lichaam. Urenlang staan ze daar in stilte. Dat is compassie. Want olifanten hebben gevoel. En als ze een oude dame in een paarse jurk tegenkomen trekken ze een driedelig groen pak aan en worden koning.

Oké, misschien heet dit antropomorfisme. Maar laten we het dan omdraaien. Stel, stokstaartjes konden lezen. Stel, stokstaartjes lazen wat ik zojuist heb geschreven. Wat zouden ze ervan denken? Ik denk dat Flower om te beginnen een schamper lachje niet zou kunnen onderdrukken. Zij heeft immers net haar eigen dochter achtergelaten. Ze had geen keus. Ze had twee jonge kinderen om voor te zorgen en Mozart was volwassen. Het was haar ultieme offer. Gebracht ter bescherming van die twee omvallende dwergjes onder haar hoede. Ze schudt meewarig haar kopje.

 Soms helpt het om iets om te draaien. Mijn oordeel over Flower was dat ze harteloos was, ik verwachtte van haar dat ze een uitzondering zou maken, maar zo werkt de dierenwereld simpelweg niet. Omdraaien helpt, zo blijkt, ook bij de wettekst. Natuurlijk is die tekst er niet om een moeder te vertellen dat ze haar kind moet beschermen als het in nood is. De wettekst is er om de erfenis te beschermen. Om te zorgen dat moeder er geen leuke nieuwe jurk van koopt zo lang de lucht nog blauw is. Dus was mijn verwarring misplaatst. Wat niet wegneemt dat, wellicht onbedoeld, de tekst in mijn ogen vooral een wonderschone beschrijving is van het oerinstinct van de moeder die haar kind in nood tot het bittere einde zal beschermen.

Het mag misschien lijken dat de mens ver van de natuur is afgedwaald en dat onze enige connectie met de dieren is dat we ze menselijke eigenschappen toeschrijven. Maar of je nu stokstaartje, olifant of mens bent, overal zijn moeders die hun kinderen beschermen. Dat is dan tenminste een instinct dat we niet verloren zijn. Misschien verklaart het wel de verhalen die bekend zijn over olifanten die de lichamen van andere diersoorten begraven. Ook mensen. Mensen, wellicht gestorven in hun jacht op ivoor. Maar volgens die olifanten toch een graf waardig. Omdat die olifanten tussen alle verschillen de gedeelde factor herkennen: moeders. Met een paarse jurk welteverstaan.

Voor dit essay kregen we een fragment van een Oud-Friese wetstekst (met vertaling). Het fragment bestond uit een uitzondering waarop een moeder de erfenis van een vader, bestemd voor het kind, mocht aanspreken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s